Meedoen aan onderzoek: ja of nee?

Sommige mensen met kanker krijgen de vraag of zij willen deelnemen aan wetenschappelijk onderzoek naar een nieuwe behandeling. Dit wordt ook wel een klinische studie of trial genoemd. Voor veel patiënten voelt zo’n aanbod als een extra kans. Anderen twijfelen juist omdat een nieuwe behandeling ook onzekerheden met zich meebrengt. Er bestaat geen goed of fout antwoord. De keuze om wel of niet mee te doen is persoonlijk en hangt af van uw situatie, wensen en doelen. Het belangrijkste is dat u een keuze maakt die bij u past en gebaseerd is op goede informatie.

Waarom is wetenschappelijk onderzoek nodig?

Nieuwe behandelingen worden niet zomaar ingevoerd. Voordat een behandeling onderdeel wordt van de reguliere zorg, moet worden aangetoond dat deze voldoende veilig en werkzaam is.Dankzij medisch onderzoek zijn de afgelopen decennia grote stappen gezet in de behandeling van kanker. Veel behandelingen die tegenwoordig standaard worden toegepast, waren ooit onderdeel van een klinische studie. Onderzoek helpt artsen en onderzoekers om beter te begrijpen:

• of een behandeling werkt;
• voor welke patiënten een behandeling geschikt is;
• welke bijwerkingen kunnen optreden;wat de invloed is op kwaliteit van leven;
• wat de effecten zijn op langere termijn.

Hoe verloopt onderzoek naar nieuwe medicijnen?

Voordat een medicijn bij patiënten wordt onderzocht, vindt meestal eerst uitgebreid laboratoriumonderzoek plaats. Wanneer de resultaten voldoende veelbelovend zijn, volgt onderzoek bij mensen.

Fase 1: Is de behandeling veilig?

In fase 1 onderzoeken onderzoekers vooral:

• welke dosering veilig is;
• welke bijwerkingen optreden;
• hoe het medicijn zich in het lichaam gedraagt.

Bij kankeronderzoek nemen vaak patiënten deel voor wie standaardbehandelingen onvoldoende mogelijkheden bieden.

Fase 2: Werkt de behandeling?

In fase 2 wordt onderzocht of de behandeling daadwerkelijk een effect heeft bij een bepaalde vorm van kanker.

Onderzoekers kijken bijvoorbeeld naar:

• het reageren van de tumor op de behandeling;
• de duur van het effect;
• de bijwerkingen;
• de invloed op het dagelijks functioneren.

Fase 3: Hoe verhoudt de behandeling zich tot de huidige standaard?

Wanneer eerdere resultaten positief zijn, wordt de nieuwe behandeling vaak vergeleken met de bestaande standaardbehandeling. In deze fase doen meestal grotere aantallen patiënten mee. Soms wordt geloot welke behandeling een patiënt krijgt. Dit heet randomisatie. Soms weten noch patiënt noch behandelaar welke behandeling wordt gegeven. Dit wordt dubbelblind onderzoek genoemd. Hierdoor kan het effect van de behandeling zo objectief mogelijk worden beoordeeld. Bij kankeronderzoek krijgt een patiënt vrijwel nooit geen behandeling wanneer een bewezen effectieve behandeling beschikbaar is. Als placebo’s worden gebruikt, gebeurt dit volgens strikte wetenschappelijke en ethische regels.

Fase 4: Wat zijn de langetermijneffecten?

Ook nadat een behandeling is toegelaten tot de reguliere zorg wordt onderzoek gedaan. Onderzoekers blijven bijvoorbeeld kijken naar:

• zeldzame bijwerkingen;
• effecten op lange termijn;
• kwaliteit van leven;
• ervaringen van patiënten in de dagelijkse praktijk.

Wat kan deelname u opleveren?

Deelname aan een studie kan voordelen hebben:

• toegang tot een nieuwe behandeling;
• extra medische controles;
• bijdragen aan kennis die toekomstige patiënten kan helpen;
• soms een behandeling die beter werkt dan de huidige standaard.

Tegelijkertijd zijn er ook onzekerheden:

• een nieuwe behandeling werkt mogelijk niet beter;
• er kunnen onbekende bijwerkingen optreden;
• deelname vraagt vaak extra ziekenhuisbezoeken, onderzoeken en vragenlijsten;
• niet iedere deelnemer krijgt dezelfde behandeling.

Het is belangrijk om te beseffen dat onderzoek bedoeld is om kennis te verzamelen. Hoewel sommige deelnemers persoonlijk voordeel kunnen hebben, kan vooraf niet worden gegarandeerd dat een nieuwe behandeling beter zal werken.

Informed consent: alleen met uw toestemming

Deelname aan wetenschappelijk onderzoek is altijd vrijwillig. Voordat u besluit mee te doen, ontvangt u uitgebreide informatie over:

• het doel van het onderzoek;
• de behandeling;mogelijke voordelen;
• mogelijke risico’s;
• alternatieve behandelmogelijkheden;
• de extra belasting van deelname.

Pas nadat u voldoende bent geïnformeerd, kunt u besluiten of u wilt deelnemen. Dit wordt informed consent genoemd. U mag bovendien op ieder moment stoppen met deelname, zonder dat dit gevolgen heeft voor uw verdere behandeling.

De rol van artsen en onderzoekers

Artsen en onderzoekers willen nieuwe behandelingen ontwikkelen en beoordelen. Tegelijkertijd zijn zij gebonden aan strenge wetenschappelijke, wettelijke en ethische regels. Onderzoek wordt vooraf beoordeeld door een onafhankelijke medisch-ethische commissie. Deze commissie beoordeelt onder andere de veiligheid van deelnemers, de kwaliteit van het onderzoek en de informatievoorziening aan patiënten. Twijfelt u ergens over? Stel dan gerust vragen aan uw behandelaar, onderzoeker, verpleegkundig specialist of huisarts. Het kan ook helpen om een familielid of naaste mee te nemen naar het gesprek.

Kwaliteit van leven is ook belangrijk

Bij de keuze om wel of niet deel te nemen, denken veel mensen niet alleen na over levensverlenging of genezing, maar ook over kwaliteit van leven.

Vragen die kunnen helpen zijn:

• Wat hoop ik met deze behandeling te bereiken?
• Hoeveel extra belasting verwacht ik?
• Past deelname bij mijn persoonlijke doelen?
• Hoe belangrijk vind ik kwaliteit van leven ten opzichte van mogelijke winst in behandeling?
• Hoe kijk ik aan tegen onzekerheid?

Deze afweging verschilt van persoon tot persoon.

Uw conditie blijft belangrijk

Of u nu wel of niet deelneemt aan een studie: uw lichamelijke en mentale conditie blijven van grote waarde. 

Steeds meer onderzoek laat zien dat factoren zoals:

• een goede voedingstoestand;
• voldoende beweging;
• behoud van spiermassa;
• aandacht voor slaap en herstel;
• psychologische ondersteuning;
• sociale steun en mentale veerkracht,
• kunnen bijdragen aan het beter doorlopen van behandelingen en aan een betere kwaliteit van leven.

 Daarom verdienen voeding, beweging en mentale ondersteuning aandacht naast iedere medische behandeling of onderzoeksbehandeling.

Conclusie

Meedoen aan wetenschappelijk onderzoek is een persoonlijke keuze. Deelname kan nieuwe mogelijkheden bieden, maar brengt ook onzekerheden en mogelijke extra belasting met zich mee. Het is belangrijk dat u begrijpt wat het doel van het onderzoek is, welke voordelen en risico’s er zijn en wat deelname voor uw dagelijks leven betekent. Neem de tijd om vragen te stellen, bespreek uw overwegingen met uw behandelteam en betrek eventueel uw naasten bij de beslissing. Een goede keuze is niet per definitie “ja” of “nee”, maar een keuze die past bij uw eigen situatie, wensen en doelen.