Iedere chemotherapie tegen een kankersoort kent zijn eigen specifieke samenstelling van cytostatica. De cytostatica remmen de celdeling in het lichaam en daarmee de groei van de tumor. Helaas werken de cytostatica niet zo heel selectief en tasten niet alleen de kankercellen maar ook gewone cellen aan zoals die van de haarwortels en de darmen. Het is duidelijk dat door de chemotherapie het immuunsysteem sterk wordt aangetast en juist in een periode dat het lichaam eigenlijk zijn immuunsysteem het hardst nodig heeft.
Het is raadzaam om bij de oncoloog na te vragen uit welke cytostatica de chemotherapie wordt samengesteld. Er bestaan natuurlijke, niet schadelijke stoffen die de werkzaamheid van de cytostatica kunnen ondersteunen of de schade van de cytostatica kunnen beperken.
Het mineraal selenium beschermt bijvoorbeeld de nieren tegen het veel gebruikte cytostaticum cisplatine en gluthation vermindert de neurologische bijwerkingen. Vitamine-C zou de gunstige werking van cisplatine bij borstkanker kunnen versterken. Vitamine E zou bijvoorbeeld het hart tegen de schadelijke werking van het cytostaticum adriamycine kunnen beschermen. Dergelijke complementaire ondersteuning moet altijd in overleg met de behandelend arts.

Wat is chemotherapie ?

Bij chemotherapie krijgt de patiënt een chemotherapeuticum of chemomedicijn toegediend. Dit is een chemisch middel dat een remmende (cytostatische) of dodelijke (cytolytische) werking heeft op tumorcellen. Vaak bestaat de behandeling uit een chemokuur, een aantal opvolgende behandelingen met een chemotherapeuticum.

Chemotherapie is meestal een systemische behandeling. De toegediende stof verspreidt zich door het hele lichaam en bereikt iedere lichaamscel. Zowel alle tumorcellen als alle gezonde cellen worden bereikt. In dit gegeven ligt zowel de kracht als de zwakte van de behandeling:

• kankercellen kunnen niet aan de chemotherapie ontsnappen, ook onzichtbare en onvindbare micro-metastasen kunnen worden vernietigd.
• omdat gezonde cellen ook worden bereikt mag de therapie niet dusdanig giftig en schadelijk zijn dat er te veel schade aan gezonde cellen optreedt.

Prognose chemotherapie

De prognose is over het algemeen het best als er geen uitzaaiingen worden aangetroffen en de moedertumor kan worden behandeld. Het kankerproces kan dan nog worden gekeerd. Een curatieve behandeling wordt ingezet, dit is een behandeling die gericht is op het genezen van de patiënt. De patiënt kan genezen worden verklaard als er na vijf jaren geen nieuwe tumor wordt gevonden.

De prognose is over het algemeen het slechts als er veel uitzaaiingen worden aangetroffen. De aangetroffen uitzaaiingen zijn meestal niet de enige uitzaaiingen die er zijn. Na verloop van tijd zullen dan steeds meer uitzaaiingen worden ontdekt. De behandeling zal bestaan uit het verzachten van de gevolgen van de kanker, een palliatieve behandeling. Genezing is niet meer mogelijk.

Curatieve behandeling

Pas na vele jaren zal duidelijk zijn of de curatieve behandeling is geslaagd. Meestal wordt de patiënt genezen verklaard als 5 jaar na het bestrijden van de moedertumor, geen uitzaaiingen zijn gevonden.

Palliatieve behandeling

Wat doet chemotherapie?

Ieder chemomedicijn heeft een eigen werking. Het ene chemomedicijn pakt de eerste fase van de celdeling van de kankercel aan, terwijl een ander de stofwisseling van de kankercel verstoort. Andere chemomedicijnen pakken de vorming van bloedvaten in de tumor aan. Om zo effectief mogelijk te zijn worden de verschillende soorten chemomedicijnen in veel gevallen in combinatie gegeven. Vaak werkt een bepaald chemomedicijn na een aantal kuren niet goed meer. De tumor is dan resistent geworden tegen het gebruikte chemomedicijn.

In alle gevallen is de bedoeling van de chemomedicijnen om zo veel mogelijk tumorweefsel te doden. Het resultaat kan zijn dat de tumor(en) veel kleiner worden, soms zelfs zo klein dat ze niet meer aantoonbaar aanwezig zijn. Kleine tumoren en/of micrometastasen kunnen door een chemokuur volledig dood gemaakt worden. Over het algemeen verdwijnt een tumor niet helemaal door een chemokuur alleen. Een aantal tumorcellen zijn niet gevoelig voor het chemomedicijn en blijven in leven.

Genezen door chemotherapie, curatieve chemotherapie

• alleen chemomedijcijnen met het doel de patiënt volledig te (gaan) genezen.

• van de 100 kankerpatiënten genezen er 4 door curatieve chemotherapie alleen.

Ondersteunende chemotherapie, adjuvante chemotherapie

Vaak wordt chemotherapie ingezet als onderdeel van een bredere behandeling. De chemotherapie ondersteunt dan bijvoorbeeld een chirurgische ingreep.

De chirurg zal proberen alle kankercellen te verwijderen gedurende de operatie. Soms is de tumor zo ingewikkeld gegroeid dat de chirurg niet alle tumorcellen kan verwijderen. Dan is een nabehandeling nodig. Maar ook als de chirurg denkt dat alle tumorcellen zijn verwijderd kan een nabehandeling noodzakelijk zijn. Voor alle zekerheid, voor als er toch nog tumorcellen zijn achtergebleven die opnieuw kanker kunnen veroorzaken. Omdat de chirurg niet weet bij welke patiënt nog tumorcellen zijn achtergebleven en bij welke niet, wordt soms aan alle patiënten een nabehandeling aangeboden. Onderzoek heeft dan aangetoond dat nabehandelen een beter resultaat oplevert dan niet nabehandelen.

Chemotherapie als ondersteunende nabehandeling, adjuvante chemotherapie

Nadat de chirurg de tumor heeft verwijderd kan het zijn dat alle kankercellen van de moedertumor zijn verwijderd. Toch wordt de patiënt dan voorgesteld om een nabehandeling met chemotherapie (of bestraling) te ondergaan. Veel patiënten zien op tegen een dergelijke nabehandeling die in sommige gevallen zinloos is. Want de chirurg heeft toch zijn best gedaan om alle kankercellen te verwijderen! Waarom dan toch een nabehandeling? De reden hiervoor is dat inmiddels veel ervaring is opgedaan met hoe groot de kans dat de tumor al (microscopisch) uitgezaaid was op het moment van verwijderen. Voor vele tumoren is dit inmiddels goed bekend, afhankelijk van het stadium en de agressiviteit.

Zo blijkt dat 50% van de kleincellige longcarcinomen (een bronchuscarcinoom) op het moment van operatie al uitgezaaid is, ook al

Chemotherapie als remmende,verzachtende behandeling, palliatieve chemotherapie

Palliatieve therapie is gericht op verhoging van de kwaliteit van leven voor de resterende tijd die de patiënt nog heeft. Die tijd is vaak kort. Doordat een chemotherapie soms zo aanslaat dat de kanker verschrompelt krijgt de patiënt vaak toch weer hoop op genezing. Dan wordt vergeten dat de arts voor het begin van de therapie zei dat er geen genezing meer mogelijk was. Als dit de patiënt niet voldoende duidelijk is komt de teleurstelling later des te harder aan. En is er kostbare tijd verloren gegaan met het strijden tegen kanker en minder tijd over voor het werkelijke leven met kinderen, partner en familie. Ook de tijd om afscheid te nemen wordt door het koesteren van te veel hoop soms te kort. Terwijl juist in de goede periode na een chemokuur zo veel ondernomen kan worden, dit in tegenstelling tot de geestelijk en lichamelijk veel zwaardere periode wanneer de tumor opnieuw problemen gaat geven.

Chemotherapie wordt het vaakst ingezet om de gevolgen van kanker te verlichten of om de tumor kleiner te laten worden. Het doel van het geven van een chemokuur van enkele weken of enkele maanden is om de tumor in remissie te brengen. In een aantal gevallen (bijvoorbeeld bij kleincellig longcarcinoom) komt een remissie zeer vaak tot stand. In zo'n geval zegt men dat de kuur aanslaat. De tumor is zo geslonken dat er op foto's en scans geen tumor meer te zien is. De tumor is echter niet weg, maar in complete remissie gebracht door de chemokuur. De remissie is het doel van de behandeling. De patiënt ondervindt gedurende de remissie minder problemen van de tumor, en zo kan er een plezierige tijd aanbreken voor patiënt en familie en verzorgers. Een remissie is altijd tijdelijk omdat niet alle tumorcellen werden gedood. Na verloop van tijd groeien de overgebleven kankercellen weer uit tot nieuwe tumoren. Vaak zijn deze nieuwe tumoren minder gevoelig voor de chemotherapie doordat ze resistent worden. De chemotherapie wordt na verloop van tijd vaak minder effectief. Er kan echter nog wel een gedeeltelijke, partiële remissie optreden.

Bijwerkingen chemotherapie

Door de chemotherapie krijgen alle cellen in het lichaam een opdonder. Ook de gezonde cellen. De mate waarin het lichaam last krijgt is afhankelijk van het soort chemokuur. Er kunnen een aantal bijwerkingen optreden tijdens de chemokuur die na de kuur direct weer verdwijnen. Sommige bijwerkingen kunnen pas na de behandeling merkbaar worden en korter of langer aanhouden. Sommige (oudere) patiënten komen na

Bijwerkingen: misselijkheid

Iedereen weet hoe beroerd men zich kan voelen als je goed misselijk bent, zeker als dat gevoel ook nog eens lang aanhoudt. Misselijk zijn, braken en kokhalzen put de patiënt uit en geeft een sterk gevoel van malaise. Er zijn goede medicijnen die de misselijkheid tegengaan en die in veel gevallen goed helpen.

Echter, omdat de patiënt zich niet meer zo ziek voelt door de anti-misselijkheid medicatie is in een aantal gevallen de dosis chemomedicijnen verhoogd waardoor er meer problemen kunnen ontstaan met de slijmvliezen van de mond, slokdarm, maag en darmen.

Bijwerkingen: haarverlies

Door de aantasting van de haarzakjes in de huid kan er haarverlies optreden. Dit geldt dan voor al het lichaamshaar, niet alleen voor de haren op het hoofd. Of haarverlies optreedt is afhankelijk van het soort chemokuur. Na verloop van tijd groeit het haar overal weer aan.

Een mogelijkheid om haaruitval sterk te verminderen is het koelen van het hoofd. U kunt de oncoloog altijd vragen of dat in geval van de patiënt tot de mogelijkheden behoort.

Bijwerkingen: allerlei problemen in de organen

Er kunnen problemen ontstaan in verschillende organen, dit is afhankelijk van de gebruikte chemokuur en de patiënt. Het is niet gemakkelijk te voorspellen welke patiënt wel en welke patiënt geen last zal krijgen van deze mogelijke bijwerkingen. De problemen zijn zeer divers en kunnen ontstaan in de lever of nieren, het hart of de longen, de ogen of elders.

Bijwerkingen: Moeheid

Kankerpatiënten noemen moeheid zeer vaak als bijwerking van de behandeling. Er is niet veel aan te doen. Vaak gaat de vermoeidheid na enige tijd over, soms houdt deze jaren aan. Moeheid is een miskende bijwerking, de gevolgen van het voortdurend moe voelen kunnen zeer ernstig zijn. Moeheid maakt het lijf en leven soms loodzwaar.

Bijwerkingen: vrouwen en onvruchtbaarheid

Door de chemokuur wordt het genetisch materiaal van de kankercellen aangetast. Ook gezonde cellen, zoals de eicellen, kunnen beschadigd raken. Omdat eicellen zich niet vermenigvuldigen in de eierstok is onvruchtbaarheid bij vrouwen blijvend. Als er en latente kinderwens is kan de patiënte voor de behandeling kiezen voor het laten invriezen van een aantal eicellen zodat deze later kunnen worden gebruikt bij IVF. De onvruchtbaarheid moet door een arts worden vastgesteld, de patiënte merkt hier niets van tijdens de seksbeleving!

Ontgiften bij chemotherapie

Chemotherapie en beenmergtransplantatie