Prostaatkanker
| Prostaatkanker gaat bijna altijd uit van het klierweefsel van de prostaat en komt vooral bij oudere mannen voor. De prostaat is een klier die onder de blaas gelegen is en de grootte heeft van een kastanje. De urine loopt vanuit de blaas door de prostaat en komt dan uit in de pisbuis, de urethra die door de penis loopt. Meestal is de kanker niet erg kwaadaardig, maar vaak meer wanneer deze bij jongere mannen voorkomt. |  | |
De ziekte | Verschijnselen | |
| In de westerse wereld is komt prostaatkanker erg vaak voor. Het is een typische ouderdomsziekte en het blijkt dat 80-100% van de mannen die overlijden na hun 80-ste, prostaatkanker hebben. Onder de veertig jaar komt de ziekte maar zelden voor, maar deze is dan vaak wel veel agressiever. | Meestal geeft prostaatkanker pas laat verschijnselen. De eerste symptomen kunnen ontstaan door belemmering van de urineafvoer of door het optreden van uitzaaiingen, veelal naar de botten. Maar prostaatkanker kan ook bij toeval worden ontdekt wanneer een prostaatoperatie wegens een goedaardige prostaatvergroting. | |
Oorzaken | Incidentie | |
| Over de oorzaken van prostaatkanker is nog lang niet alles duidelijk. Zeer waarschijnlijk spelen hormonale verschijnselen een rol, maar vermoedelijk spelen ook milieufactoren en het westerse voedingspatroon een rol. | De incidentie van prostaatkanker neemt toe met de leeftijd. In Nederland komt de ziekte voor bij 70-80 op de 100.000 mannen, in de Verenigde Staten nog anderhalf maal zo vaak. Dit betekent dat in Nederland bij zo’n 6.500 mannen jaarlijks prostaatkanker wordt geconstateerd. Prostaatkanker is, na longkanker, de belangrijkste doodsoorzaak door kanker bij mannen: jaarlijks sterven zo’n 2400 mannen eraan. | |
Diagnostiek | ||
| De diagnose van prostaatkanker wordt gesteld door een combinatie van onderzoeken, die elk afzonderlijk maar een beperkte waarde hebben. Allereerst het rectaal toucher, waarbij de arts via anaal inwendig onderzoek de prostaat kan voelen. Echografie van de prostaat, meestal transrectaal (via de anus) maakt de prostaat zichtbaar. En via bepaling van het Prostaat Specifiek Antigeen (PSA) in het bloed kan niet alleen een prostaatkanker waarschijnlijk worden gemaakt, maar kan ook het beloop gevolgd worden. Toch is de PSA-bepaling niet altijd beslissend of er sprake is van prostaatkanker. Bij een lage waarde is prostaatkanker niet uitgesloten, en hoge waardes maken het voorkomen weliswaar waarschijnlijk, maar bewijzen niets. | Daarom wordt het uiteindelijke bewijs altijd geleverd via punctie van de prostaat en onderzoek van de cellen. De gradering van de tumor wordt uitgedrukt volgens Gleason, waarbij een hoge score een slechtere differentiatie (rijping) van de cellen betekent. Uitzaaiing treedt meestal pas vrij laat op naar de regionale lymfeklieren, die voornamelijk in de buikholte gelegen zijn. Maar uitzaaiing via het bloed is ook mogelijk en treedt meestal op naar de botten. Waarom is nog niet duidelijk. Niet zelden blijken de uitzaaiingen meer kwaadaardig dan de niet of nauwelijks groeiende prostaatkanker waaruit deze ontstaan zijn. | |
Behandeling | ||
| In de eerste stadia heeft operatieve verwijdering van prostaat de voorkeur, maar het is erg afhankelijk van Gleason stadium, het al dan niet aanwezig zijn van lymfeklieruitzaaiingen en de hoogte van de PSA voor welke behandeling wordt gekozen. Ook de leeftijd en levensverwachting van de patiënt speelt een rol: bij langzaam groeiende tumoren ontdekt na het zeventigste levensjaar is er veel minder reden om een agressieve behandeling in te zetten. Een nieuwe behandelingsmethode is operatieve verwijdering via robotchirurgie. Voordeel van de methode is dat hierbij nauwkeuriger geopereerd kan worden waardoor minder plaatselijke beschadiging plaatsvindt. De prognose wordt hierdoor beter. Het duurt echter lang voordat de chirurg deze methode onder de knie heeft: er moet 750 maal geoefend worden voordat de ingreep optimaal uitgevoerd kan worden. Naast operatief ingrijpen is ook bestraling mogelijk: zowel uitwendige bestraling als inwendige (via brachytherapie). Bij prostaatkankers met een geringe uitbreiding en kwaadaardigheid blijken de diverse ingrepen ongeveer dezelfde resultaten te hebben. Een andere nieuwe behandelingsmethode is HIFU - High Intensity Focused Ultrasound. Bij deze methode wordt met behulp van geluidssignalen via de anus de prostaat stukje voor stukje verhit, zodat het weefsel afsterft. Doordat in vele kleine porties wordt gewerkt, kan er dus ook nauwkeurig gewerkt worden, ook omdat er computercontrole op ongewenste verplaatsingen is. De methode wordt alleen toegepast bij prostaatkankers die nog niet buiten het kapsel zijn gegroeid. De behandeling wordt al breed toegepast in het buitenland, maar krijgt nu pas voet aan de grond in Nederland, o.a. in het Zaans Medisch Centrum sinds anderhalf jaar. In tenminste 85% van de gevallen is de tumor definitief verwijderd. In bijzondere gevallen kan ook sparender gewerkt worden, | waarbij bijvoorbeeld slechts een halve prostaat wordt behandeld. Dit kan gunstig zijn voor de zenuwen ter plaatse en daardoor kan vaak de potentie behouden blijven. Bovendien kan de methode altijd herhaald worden wanneer dat nodig is. In 2007 werd de behandeling nog niet vergoed door de zorgverzekeraars, vermoedelijk is dat in 2010 rechtgetrokken. In het hoogste stadium, wanneer geen curatieve behandeling meer mogelijk is, wordt vaak overgegaan tot hormonale behandeling, waardoor gemiddeld nog een aantal jaren overleefd kan worden. Deze hormoontherapie heeft vaak de ongewenste bijwerkingen als impotentie, opvliegers, botontkalking en vervrouwelijking van het lichaam. Chemotherapie speelt geen rol bij prostaatkanker, de tumorcellen zijn er weinig gevoelig voor. Alleen bij hormoonresistente prostaatcarcinomen wordt soms chemotherapie toegepast. De behandeling van prostaatcarcinoom kan ingrijpende gevolgen hebben: blaas- en dus plasproblemen en vaker impotentie. Door bestraling schade aan de endeldarm. Als prostaatkanker toevallig wordt ontdekt, zonder dat er klachten bestonden, kan ‘oplettend afwachten’ – een regelmatige controle op de tumorgroei door de uroloog – een goede keuze zijn, zeker gezien de vele bijwerkingen van de reguliere behandelingen. Voorwaarde voor de optie ‘oplettend afwachten’ is wel dat het gaat om een kleine, weinig agressieve tumor. Uit onderzoek weten wij inmiddels dat er weinig risico bestaat als er zorgvuldig wordt gecontroleerd maar de mannen ondertussen wel gevrijwaard zijn gebleven van de vervelende bijwerkingen van de ingrepen en jarenlang klachtenvrij hebben geleefd. In die tijd adviseren wij mannen in ieder geval hun voedingspatroon aan te passen (zie onze voedingsadviezen) en dagelijks voldoende lycopeen (rode kleurstof in tomaten en rode vruchten) en het mineraal selenium tot zich te nemen. | |
Aanvullende behandeling | Resultaten | |
| Als ondersteuning van of aanvulling op de reguliere behandeling van de specialisten in het ziekenhuis, kunnen mensen met kanker ook zelf wat doen, namelijk gaan eten volgens de voedingsadviezen van de niet-toxische tumortherapie. Daarnaast is het ook mogelijk om behalve echt gezonde voeding ook extra voedingssupplementen, vitamines en mineralen te gaan gebruiken. Dit heet orthomoleculaire geneeskunde. Ga niet zelf hobby-en, maar zoek hiervoor een arts met ervaring op dit gebied. Met goede voeding en extra voedingssupplementen blijken veel mensen een hogere kwaliteit van leven te krijgen, in diverse gevallen ook langer te leven en in een enkel geval zelfs te genezen. Hoewel er tot nu toe nog weinig statistische bewijzen zijn voor zo’n behandeling, lopen er in Nederland diverse mensen rond die ervan overtuigd zijn dat zij hun leven aan deze behandeling te danken hebben. | Bij tijdige ontdekking en de laagste stadia is na operatie of bestraling een vijfjaars overleving van 80-90% mogelijk. Dit daalt naarmate het stadium hoger wordt en de mogelijkheid tot curatief ingrijpen wegvalt tot 10-20% in stadium vier. De algemene gezondheidstoestand van de patiënt blijkt vaak belangrijker voor de prognose dan de behandeling zelf. |